NIR spektroskopi gıda analizinde neyi gösterir, neyi göstermez?

NIR, ürünü bozmadan hızlı bir bileşim parmak izi verir. Bu parmak izi ancak iyi kurulmuş bir referansla anlam kazanır; kesin karar laboratuvara kalır.

NIR (yakın kızılötesi) spektroskopi, numuneye ışık gönderip geri dönen ışığı ölçerek ürünün bileşimine dair hızlı ve numuneyi bozmayan bir parmak izi verir. Bu parmak izi tek başına bir sonuç sayılmaz: anlam kazanması için doğru kurulmuş bir kalibrasyon modeli ve güvenilir referans numunelerle karşılaştırılması gerekir. Bu yüzden NIR en çok tarama aşamasında işe yarar; tartışmalı bir partide kesin karar laboratuvar analizine kalır.

NIR spektroskopi nasıl çalışır?

Yakın kızılötesi bölgedeki ışık, gıdadaki moleküllerin belirli bağları tarafından soğurulur. Bunlar ağırlıklı olarak karbon-hidrojen, oksijen-hidrojen ve azot-hidrojen bağlarıdır; yani yağ, su, karbonhidrat ve protein gibi ana bileşenlerin taşıdığı bağlar. Hangi dalga boyunun ne kadar soğurulduğu, ürünün spektrumunu oluşturur.

Bu spektrum doğrudan okunmaz. Bantlar üst üste biner ve tek bir bileşenin payını gözle ayırt etmek mümkün olmaz. Spektrumu bir sayıya ya da "beklenen profile uyuyor, uymuyor" kararına çeviren, çok değişkenli istatistiksel modellerdir. Bu modeller bileşimi bilinen çok sayıda referans numuneyle kurulur. NIR'den alınan her sonuç, aslında ölçülen numunenin bu referanslara ne kadar benzediğinin ifadesidir.

NIR gıda analizinde ne için kullanılır?

Yöntem hızlıdır, numuneyi bozmaz ve kimyasal sarf malzemesi gerektirmez. Gıda sanayisinde uzun süredir şu işlerde kullanılmasının nedeni budur:

  • Nem, yağ, protein ve kuru madde gibi ana bileşenlerin rutin ölçümü.
  • Hammadde kabulünde partinin beklenen profile uyup uymadığının hızlı kontrolü.
  • Aynı tedarikçiden gelen partilerin zaman içinde birbiriyle karşılaştırılması.
  • Tağşiş şüphesi taşıyan partilerin laboratuvara gönderilmeden önce ayıklanması.

Son madde en çok dikkat isteyendir. NIR bir partinin farklı olduğunu gösterebilir; neden farklı olduğunu ve farkın ne kadar olduğunu her zaman söyleyemez.

Taşınabilir NIR cihazları laboratuvarın yerini tutar mı?

El tipi ve taşınabilir NIR cihazları son yıllarda yaygınlaştı. Dünya Sağlık Örgütü de sahte ve standart altı tıbbi ürünlerle mücadelede kullanılan araçlar arasında el tipi spektrometreleri sayıyor.

Hakemli literatür bu cihazların sınırları konusunda açık. Süt, peynir ve süt tozu uygulamalarını inceleyen 2021 tarihli bir derleme, el tipi cihazların süt tozundaki tağşiş maddelerini saptamada masaüstü NIR cihazları kadar hassas olmadığını aktarır. Aynı derlemeye göre minyatür cihazların spektrumları daha gürültülü olabilir, kurulan modeller sürekli bakım ister ve bir tahminin ne kadar güvenilir olduğunu bilmek çoğu zaman zordur. Yazarlar taşınabilir cihazı masaüstü cihazı tamamlayan bir araç olarak konumlandırır.

Buna göre taşınabilir NIR, kabul noktasında "bu partiye daha yakından bakılmalı mı" sorusuna hızlı cevap vermek için uygundur. Partinin tağşişli olup olmadığı ve oranı laboratuvar analiziyle belirlenir.

NIR sonucunun güvenilirliği neye bağlıdır?

Aynı cihaz farklı kurulumlarda çok farklı sonuçlar verebilir. Belirleyici olanlar:

  1. Referans numune seti. Model, kurulduğu numunelerin kapsadığı çeşitlilik kadarını tanır. Setin nasıl kurulup büyütüldüğünü referans kütüphanesi yazısında anlattık.
  2. Referans değerlerin doğruluğu. Modeli kurarken kullanılan laboratuvar değerlerindeki hata doğrudan tahmine taşınır.
  3. Modelin yeniden doğrulanması. Yeni hasat, yeni tedarikçi ya da yeni cihaz geldiğinde model mevcut hâliyle kullanılmaya devam edilmez, önce yeni numunelerle sınanır.
  4. Ölçüm koşulları. Sıcaklık, numune hazırlığı ve ölçümün ambalaj içinden mi açık numuneden mi yapıldığı sonucu değiştirir.
  5. Aranan farkın büyüklüğü. Düşük düzeyde bir katkıyı yakalamak, kaba bir ikameyi yakalamaktan çok daha zordur.

Bu listenin ilk üç maddesi cihazın kendisiyle değil, arkasındaki veriyle ilgilidir. İki kullanıcının aynı cihazla farklı sonuç almasının en sık nedeni de budur.

NIR ile tağşiş tespiti hangi durumlarda zorlaşır?

Eklenen madde ana bileşene kimyasal olarak benziyorsa spektrumdaki fark küçük kalır. Bir bitkisel yağa başka bir bitkisel yağ ya da bir şeker şurubuna başka bir şeker kaynağı karıştırıldığında durum budur. Bu tür ikamelerde tarama ancak yüksek oranları yakalayabilir.

Doğal değişkenliği yüksek ürünler ikinci zor gruptur. Bal, zeytinyağı ve baharatta bölge, hasat dönemi ve işleme yöntemi spektrumu kendiliğinden değiştirir. Referans set bu çeşitliliği kapsamıyorsa model sahici bir partiyi şüpheli gösterebilir ya da gerçek bir sapmayı doğal fark sanabilir.

Bu nedenle "uymuyor" sonucu partiyi laboratuvara yönlendirmek için kullanılır. "Uyuyor" sonucu ise düşük oranlı ve kimyasal olarak benzer bir katkının bulunmadığını göstermez.

Ne zaman laboratuvar analizi gerekir?

Şu durumlarda tarama sonucuyla yetinilmez:

  • Sonuç bir tedarikçiyi reddetmeye ya da sözleşme yaptırımına dönüşecekse.
  • Alıcıya, denetçiye ya da resmî makama bir rapor sunulacaksa.
  • Tarama fark gösteriyor ama farkın kaynağı bilinmiyorsa.
  • Ürün bir menşe ya da coğrafi işaret iddiası taşıyorsa.

Bu durumlarda taramanın rolü, hangi partiden numune alınacağını seçmektir. Sonucun itiraz karşısında durması numunenin usulüne uygun alınmasına ve şahit numune ayrılmasına bağlıdır; ayrıntılar numune almanın geçerli sayılması yazısında.

Molevex'te tarama ve laboratuvar nasıl ayrılır?

Molevex ürüne hiçbir şey eklemeden kendi bileşimini ölçer ve doğru olduğunu bildiğiniz bir örnekle karşılaştırır. Sahadaki hızlı bakış hangi numunenin ileri incelemeye gideceğini belirler; alıcınıza ve denetçinize sunacağınız sonuç laboratuvar teyidine dayanır. Yaklaşımın ayrıntıları teknoloji sayfasında.

Kaynaklar

Görüşme talebi

Hangi ürünlerinizin inceleneceğini birlikte belirleyelim.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun yöntem önerilir.

Görüşme talep edin