"%100 doğal" ve "katkısız" beyanı ne zaman kullanılabilir? Kanıt dosyası nasıl hazırlanır?

Bakanlık kılavuzuna göre "%100 doğal" kullanılamaz, "doğal" ve "katkısız" ise koşula bağlı. 31 Aralık 2026 öncesi beyan envanteri ve ölçümle desteklenen kanıt dosyası.

Türkiye'de gıda etiketi, tanıtımı ve reklamında "%100 doğal" ve "%100 katkısız" ifadeleri kullanılamaz. "Doğal" yalnız tek bileşenli, katkı ve aroma dahil ilave bileşen içermeyen ve doğal yapısı önemli ölçüde değişmemiş gıdalar için, "katkısız" ise katkıya izin verilen bir gıdada, bileşenlerinden taşınan katkı da yoksa kullanılabilir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın kılavuzuna uymayan ürünler 31 Aralık 2026'dan sonra piyasada bulunamaz.

Bu kurallar nereden geliyor?

Çerçeve, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği ile bu yönetmeliğe bağlı kılavuzdur. Kılavuz 26 Kasım 2024'te yeniden yayımlandı, en son 10 Mart 2026'da revize edildi. Kapsamı etiketle sınırlı değildir; tanıtım, sunum ve reklamdaki terimleri de içerir. Bakanlığın sektöre gönderdiği yazıya göre işletmeciler kılavuza da uymak zorundadır ve uygun etiketi olmayan gıdalar raf ömrüne bakılmaksızın 31 Aralık 2026'dan sonra piyasada bulunamaz.

Reklam tarafında Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'nin 9. maddesi devreye girer. Reklam veren iddiasının doğruluğunu ispatla yükümlüdür ve doğrulanabilir iddialar bilimsel geçerliliği olan bilgi ve belgelerle kanıtlanmalıdır. Madde, raporların iddiayı reklamın yayımlandığı dönemde kanıtlar nitelikte olmasını esas alır; yıllar önce alınmış tek bir rapor bu yüzden zayıf kalır. 5996 sayılı Kanun'un 24. maddesi de etiket, tanıtım ve reklamın tüketiciyi yanıltmasını yasaklar. 40. madde, etiketteki beyanla ürünün içeriği ve analitik değerleri uyuşmadığında ayrıca idari yaptırım öngörür.

Hangi ifadeler artık kullanılamıyor?

Kılavuzdan doğrudan örnekler:

  • "Doğal" ailesi: "%100 doğal", "gerçek doğal", "hakiki doğal", "en doğal", "tamamen doğal" (md. 3.3, 9)
  • Karışık üründe tek bileşene vurgu: Vişneli kekte kek kısmı doğal koşulunu karşılamıyorsa "doğal vişne" (md. 3.4)
  • "Katkısız" ailesi: "%100 katkısız", "tamamen katkısız", "en katkısız", "hiç katkı yoktur" (md. 13.2)
  • Negatif beyanlar: "Yapay renklendirici içermez", "aroma verici içermez", "monosodyum glutamat eklenmemiştir" (md. 13.6, 13.7)
  • "Saf" ve "hakiki": "Saf zeytinyağı", "hakiki bal", "gerçek çikolata" (md. 4, 8.1)

"%100" tümüyle yasak değildir. Kılavuz, tek bileşenden oluşan ve benzer gıdalarla karıştırılabilecek ürünlerde "%100 kahve" gibi ifadelere izin verir (md. 9.2). Bu ayrım, etiket gözden geçirmesinin en sık atlanan yeridir.

Beyan başına hangi kanıt gerekir?

BeyanKılavuz koşuluKayıt dayanağıÖlçümün yeri
"Doğal"Tek bileşen, ilave bileşen yok; yalnız fiziksel, enzimatik ya da mikrobiyolojik işlem (md. 3.1)Reçete, proses kaydı, tedarikçi şartnamesiPartinin referans profiline uyması; karışım şüphesinde hedefli analiz
"Doğal bileşenlerden üretilmiştir"Bütün bileşenler doğal koşulunu karşılar; "doğal" kelimesi öne çıkarılmaz (md. 3.2)Bileşen bazında kayıtRiskli hammaddede giriş ölçümü
"Katkısız"Katkıya izin verilen gıda, taşınma yoluyla da katkı yok (md. 13.1)Reçete ve bütün hammaddeler için taşınma beyanıBeklenen katkı grupları için hedefli analiz
"Renklendirici içermez"Sınıfa izin var, kullanılmamış, taşınmamış (md. 13.3)Reçete, hammadde beyanıHedefli renklendirici analizi
Katkıya izin verilmeyen gıdaYalnız "Türk Gıda Kodeksi gereğince ... katkı maddesi içermez" kalıbı (md. 13.4)Mevzuat dayanağıÜrün tebliğine göre analiz
"%100 kahve" türüTek bileşen, benzer ürünle karışma ihtimali (md. 9.2)ReçeteBileşimin beyan edilen ürünle uyumu
"Premium", "kaliteli" türüİspatlanabilir olmalı, etikette açıklanmalı (md. 11.4, 11.5)Üretici kayıtlarıÖne çıkan özellik ölçülebilirse o parametre

Tablodaki ayrım önemlidir: "doğal" beyanının büyük kısmı üretim bilgisine dayanır ve bileşim ölçümü bunu tek başına kanıtlamaz. Ölçüm, partinin beyan edilen ürüne uyduğunu ve içine beyan dışı bir şey karışmadığı yönündeki dayanağı güçlendirir. "Katkısız" için de aynı dikkat gerekir: negatif analiz sonucu "yok" değil, "yöntemin tayin sınırının altında" demektir ve yalnız test edilen maddeler için geçerlidir.

Kanıt dosyası nasıl hazırlanır?

  1. Envanter çıkarın. Ambalaj, web sitesi, pazaryeri açıklaması, sosyal medya ve reklamdaki bütün ifadeleri ve görselleri listeleyin. Marka adındaki kullanım ayrıca değerlendirilir; kılavuz "saf" terimi için marka ve ürün adı arasında ayrım yapar (md. 4).
  2. Kılavuzla eşleştirin. Her ifadeyi "kullanılamaz", "koşullu" ve "serbest" diye ayırın. Ürün tebliğindeki özel etiket hükümlerine de bakın.
  3. Taşınmayı sorgulayın. "Katkısız" beyanının en zayıf halkası hammaddedir. Baharat, aroma, yağ ve toz bileşen tedarikçilerinden katkı beyanı isteyin.
  4. Ölçüm planı yapın. Beyanın dayandığı riskli hammaddeleri ve bitmiş ürün partilerini belirli aralıklarla ölçün. Tedarikçi beyanını analiz sertifikası kontrol listesiyle okuyun.
  5. Partiye bağlayın. Reklam Yönetmeliği'nin dönemsel kanıt beklentisi nedeniyle raporların hangi partiye ve hangi döneme ait olduğu görünmelidir. Numunenin alınma biçimi için numune alma yazımıza bakın.
  6. Değişiklikte yenileyin. Reçete, tedarikçi ya da proses değiştiğinde beyanı yeniden değerlendirin.
  7. Etiket stoğunu planlayın. 31 Aralık 2026 son tarih olduğundan eski etiketli ürünün o tarihte rafta kalmayacağı biçimde üretim ve baskıyı düzenleyin.

Dosyanın neden hazır olması gerektiğini Reklam Kurulu'nun 13 Ağustos 2026 toplantısı da gösteriyor. Ticaret Bakanlığı'nın duyurusuna göre kurul bir tatlının ambalajındaki yanıltıcı görseller dahil 105 dosyayı karara bağladı, 87'sinde yaptırım uyguladı. İncelenen ambalajda %49,5 oranındaki yer fıstığı görsellerde yoktu; öne çıkarılan fındık, Antep fıstığı ve kayısı çekirdeği ise %4, %3 ve %3 düzeyindeydi.

Molevex bu dosyanın neresinde durur?

Molevex beyanın hukuki uygunluğuna karar vermez; bu değerlendirme kalite ve hukuk ekiplerinizindir. Yaptığı şey ürüne hiçbir şey eklemeden kendi bileşimini ölçmek, doğru olduğunu bildiğiniz bir örnekle karşılaştırmak ve sonucu laboratuvarda kesinleştirmektir. Sonuç ait olduğu partiye bağlanır ve denetçiye verilebilecek bir rapora dönüşür. Bu kayıt reçete ve proses kayıtlarının yerini tutmaz, onların yanında durur. Ayrıntılar gıda sayfasında.

Kaynaklar

Görüşme talebi

Hangi ürünlerinizin inceleneceğini birlikte belirleyelim.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun yöntem önerilir.

Görüşme talep edin